بزرگ‌ترین زمین هموار استان لرستان در غرب ایران است. این دشت وسیع که بیشتر مساحت شهرستان‌های بروجرد و دورود را در بر می‌گیرد. از قطب‌های کشاورزی و باغداری منطقه هم به شمار می‌رود.

آثار به دست آمده از مناطقی چون تپه قلا رمیان (قلعه رومیان) در سه کیلومتری جنوب بروجرد و دیگر تپه‌ها و گورستانهای تاریخی، سکونت بشر را از دست کم ۵۰۰۰ سال پیش در این ناحیه مسجل می‌کند. سیلاخور و بروجرد در طول تاریخ جنگهای زیادی را به خود دیده‌است و بارها مورد هجوم قرار گرفته‌است. بنا بر آثار موجود اسکندر، اعراب، مغولها، تیمور و افغان‌ها هجوم‌های گسترده و ویرانگری به این ناحیه داشته‌اند. سربازان سیلاخوری همواره به شجاعت و جنگاوری معروف بوده‌اند و پادشاهان قدیم حساب مخصوصی روی سپاهیان سیلاخوری خود باز می‌کرده‌اند. کلمه سیلاخور کوتاه شده سیلاب خور است که نشان می‌دهد از گذشته‌های دور سیلاب مشکل عمده‌ای در منطقه بوده‌است. یکی از شدیدترین زلزله‌های ایران به بزرگای ۴/۷ ریشتر در سال ۱۲۸۸ قمری در سیلاخور روی داده‌است.سیلاخور به دو بخش تقسیم می‌شود:

سیلاخور بالا از جنوب ملایر و شرق نهاوند شروع شده و تا حوالی شهر بروجرد ادامه می‌یابد. مرکز عمده آن شهر اشترینان است. روستاهای این منطقه همگی آباد و پر جمعیت هستند و تفریح گاههای قدیمی مردم بروجرد مانند ییلاق‌های تاک درخت، دهکده ونایی و خشتیانک همگی در این بخش هستند. محصول عمده آن انگور و میوه‌های مختلف است. کوههای مهم منطقه شامل قله‌های بلند کوه گرین در غرب که کانون دائمی آب منطقه بروجرد است و نیز کوههای کم ارتفاع تر یزدگرد در شرق می‌شود. بیشتر مردم منطقه گویش بروجردی دارند ولی در روستاهای غربی گویش مردمان بیشتر لری (لرستانی) است. تعداد کمی روستا در شرق منطقه به زبان ترکی تکلم می‌کنند. هوای آن سرد تر از سیلاخور سفلی است و میوه‌هایش دیر تر می‌رسند. جاده بروجرد - ملایر - همدان و نیز جاده بروجرد - نهاوند - کرمانشاه از این ناحیه می‌گذرد.

بخش اصلی دشت سیلاخور است که از شهر بروجرد شروع شده و در جهت جنوب شرقی تا دورود پیش می‌رود. به دلیل وجود آب فراوان، خاک خوب و زمین هموار این منطقه از کشاورزی پر رونقی برخوردار است. مهم‌ترین کوههای منطقه عبارت‌اند از کوه شاه نشین در غرب و تپه‌های گنبدی شکل در شرق. مردم روستاهای منطقه آمیزه‌ای از تیره‌های مختلف هستند. محصولات عمده کشاورزی شامل گندم، برنج و حبوبات مختلف است. دامپروری نیز در کوههای غرب منطقه رواج فراوان دارد. باغهای بزرگ منطقه بیشتر در حاشیه غرب و جنوب شهر بروجرد پراکنده‌اند که گسترش بی رویه شهر بسیاری از آنها را به نابودی کشانده‌است. از دیگر مراکز مهم باغداری می‌توان به روستای خایان اشاره کرد. سیب، به، گردو، بادام، آلو، زردآلو و انگور از محصولات مهم باغی سیلاخور پایین هستند. رود تیره که شاخه‌های خود را از غرب و شمال شهر بروجرد دریافت می‌کند سراسر سیلاخور پایین را می‌نوردد و در درود با در یافت شاخه‌ای از سمت شرق رودخانه سزار و بعد دز را تشکیل می‌دهد. بارندگی‌های شدید هر ساله در بخش‌های جنوبی سیلاخور موجب سیلاب‌های شدید و آسیب دیدن زمین‌های کشاورزی و روستاها می‌شود. راه سراسری تهران - خوزستان از این ناحیه می‌گذرد. ارتفاع سیلاخور پایین از ۱۶۰۰ متر در شهر بروجرد تا ۱۴۰۰ متر در دورود متغیر است. سیلاخور بر روی گسله سراسری زاگرس واقع شده و منطقه‌ای زلزله خیز است. از مناطق پر جمعیت سیلاخور پایین می‌توان به بروجرد، دورود و چالانچولان اشاره کرد.  

در خرم‌آباد كم‌تر كسی هست كه با فرا رسیدن ایام محرم یادی از مرحوم حاج حبیب نیك‌نام نکند. كسی كه یك عمر به عشق ائمه اطهار مداحی نمود و سبكی منحصر به فرد در این زمینه داشت. من نیز از دوران كودكی با نوای عاشورایی وی با محرم انس گرفتم. در این چند سطر، تلاش می‌كنم تا یادی از حاج حبیب نموده و ادای دینی نسبت به وی داشته باشم:

حبیب فرزند مرحوم رحیم و زهرا در سال 1293 در خرم‌آباد به دنیا آمد. پدرش رحیم، فرزند مرحوم كربلایی رحمان بروجردی و زربانو خانم بود كه در دوران جوانی درگذشت. مادرش زهرا دختر مشهدی نصیر و جواهرخانم بود كه پس از مرگ شوهر، حبیب را به یاری عموهایش «حاج كریم نیك‌نام و حاج مجید قنادی» تربیت نمود.

حبیب از دوران كودكی در مكتب‌خانه‌ی ملا مرادعلی و ملا علی‌رضا [زاهدی] خواندن و نوشتن را آموخت.

به گفته‌ی خودش: «شب جمعه(پنج‌شنبه شب) ملای مكتب‌خانه كه اذعان می‌داشت صدای او خوب است، از حبیب می‌خواست تا نوحه بخواند و كودكان دیگر سینه بزنند و جواب دهند». یك روز معتمدین دسته‌ها به منزل عموهایم آمدند و گفتند:«این بچه را بفرستید برای دستجات عزاداری نوحه بخواند». عموهایم گفتند: «طفل یتیمی است و پدر ندارد. ما نمی‌توانیم! مگر به این شرط كه او را صحیح و سالم به رسم امانت ببرید و بیاورید». در سن 12 سالگی بعضی عزاداران مرا به دوش گرفته و نوحه‌خوانی را شروع كردم

حاج حبیب كار مداحی را ابتدا با هیأت عزاداران حسینی «درب دلاكان» آغاز نمود، اما به دلیل اختلافاتی كه پیش آمد، بعدها مداح دسته‌ی رقیب یعنی هیأت عزاداران پشت‌بازار شد.

وی در مورد خاطرات آن دوره گفته است:

دو خاطره از منزل حاج شیخ عبدالرحمان لرستانی پشت مسجد آراسته فعلی دارم: من 13 یا 14 ساله بودم و می‌خواستم همراه دسته داخل منزل ایشان شوم. تیمسار افشار جلوی در بود. به سر دسته‌ی ما مرحوم قمری گفت: سپهبد [امیراحمدی] این‌جاست. از آن جایی كه خیلی هیبت داشت لرزه بر اندامم افتاد و ترسیدم! آقای قمری به من گفت: نترس! او هم آدمی مثل ماست. رویت را برنگردان و داخل شو! ما داخل شدیم، حاج شیخ عبدالرحمان لرستانی هم نشسته بود. شروع به خواندن شعر جدیدی كردم... خاطره‌ی دوم از منزل شیخ عبدالرحمان این است كه به منزل ایشان برای نوحه‌خوانی دعوت شدم. سپهبد امیراحمدی با شنل آب آن جا بود. خیلی می‌ترسیدم و پاهایم می‌لرزید! بر دوش مردم بودم. موقعی كه نوحه می‌خواندم، خون‌دماغ شدم. مقداری برف‌یخ(قدیم برف و یخ را از كوه‌ها می‌بریدند) روی سرم گذاشتند و نتوانستم نوحه بخوانم و مرحوم حاج شیخ عبدالرحمان شروع به نوحه‌خوانی كرد و مراسم را ادامه داد

شعرهایی كه حاج‌ حبیب در ایام عاشورا می‌خواند، اكثراً سروده‌ی شعرای خوش‌ذوق خرم‌آباد بودند. با مساعدت یكی از دوستان، چند نسخه‌ی قدیمی با دست‌خط شعرا مربوط به دهه‌های 20 و 30 را مشاهده نمودم. سید احمد حبیبی، سید ابوطالب طاهری، شیخ عبدالرحمان لرستانی، شیخ جعفر صابر(عطار)، شیخ روح‌الله استغفاری(واصل)، محمد سامانی، محمدجواد منصوری، دكتر علی‌اصغر مجیدی، صامت بروجردی، پناهی و ... از كسانی بودند كه حاج حبیب سروده‌های آن‌ها را ایام عاشورا برای ما و شما می‌خواند. تصویر زیر مربوط به یكی از نوحه‌های قرائت شده‌ی حاج حبیب با دست‌خط مرحوم شیخ روح‌الله استغفاری متخلص به واصل است:

حاج حبیب از جمله معتمدین و بزرگان خرم‌آباد به شمار می‌رفت كه در دهه‌ی ۳۰ تا ۵۰ به دفعات عضو انجمن شهر خرم‌آباد بود. وی در سال 1381 با هزینه‌ی شخصی حسینه‌ای با نام حبیب‌ ابن مظاهر در چهار راه بانك خرم‌آباد ساخت كه پس از وفاتش به تاریخ ۲۴ آذر ۱۳۸۲ در قسمت غربی همین حسینیه به خاك سپرده شد. روحش شاد و یادش گرامی باد.

درباره لرستان:

استان لرستان از نظر باستان شناسی یکی از مراکز مهم تاریخی است و از جمله معدود سرزمینهایی است که ساکنان آن برای اولین باربه اهلی کردن حیوانات وکشت نباتات پرداخته ، یا به عبارت دیگر زندگی ده نشینی و کشاورزی را که لازمه پیدایش تمدن است ، آغاز کرده اند.استان لرستان با مساحتی حدود 28157 کیلومتر مربع (7/1 درصدمساحت کشور) در ناحیه جنوب غربی ایران به خود اختصاص داده است .لرستان با حدود 1،600،000 نفر جمعیت ، 2/6 درصد جمعیت کل کشور را دارا می باشد . این استان به شش استان محدود می شود و به صورت گلوگاهی ، اتصال دهنده استانهای همجوار شامل همدان ، مرکزی ، اصفهان ، خوزستان ، ایلام و کرمانشاه محسوب می شود . بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال 1385، این استان شامل 9 شهرستان ، 23 شهر ، 26 بخش و 83 دهستان می باشد.مرکز استان لرستان ، شهر خرم آباد است . خرم آباد از لحاظ ساختار اجتماعی بزرگترین شهر استان با قدمتی چند هزار ساله است . واز نخستین سکونتگاههای مردم ایران به شمار می رود ، غارهای متعدد مسکون دره خرم آباد که قدمت آثار مکشوفه موجود در آنان با قدمت 40 تا 50 هزار ساله خود بیان کننده این مطلب است . از جمله این غارها می توان : کنجی ، یافته ، پاسنگر ، گراجنه ، اشکفت قمری ، کلماکره و ... نام برد.از جمله تمدنهای خرم آباد از آغاز پیدایش تا کنون ، کاسی ها ، بابلی ها ، ایلامی ها ، ساسانیان ، سلجوقیان ، خوارزمشاهیان ، و ... می باشند.خرم آباد در فاصله 480 کیلومتری جنوب غرب تهران دردره ای خوش آب وهوا با درختان انبوه ودرمیان کوههای بلند واقع شده است.قوم لر ، قوم ساکن در شهر خرم آباد است . بررسی های تاریخی حاکی از آن است که "لر" به معنی کوه پردرخت است.وکلمه "لر" به مردی اطلاق می گردد که در لرستان ، چهار محال وبختیاری و قسمتهایی از کهکیلویه و بویر احمد ، ایلام ، فارس ، خوزستان و اصفهان ساکن شده اند .

مشخصات جغرافیایی :

استان لرستان به عنوان گلوگاه شمال – جنوب کشور از موقعیت مکانی و جغرافیایی ممتازی برخوردار است . این استان ، دومین استان پر بارش کشور است و یازده درصد منابع آبی کشور را داراست . میانگین بارندگی سالانه : 6/525 میلی متر ، میانگین رطوبت در زمستان : 4/29 درصد و میانگین رطوبت در تابستان : 9/63 درصد است.نوع اقلیم آن نیمه خشک ، شروع دوره خشکی اوایل خرداد و پایان دوره خشکی اوایل آبان است . کمینه دما 6/14- ، بیشینه دما 47 و میانگین دمای سالانه 2/17میباشد .شهر خرم آباد به عنوان مرکز این استان در 480 کیلومتری جنوب غرب تهران ، در محور ترانزیتی قرار گرفته است.این شهر در دره ای بین رشته کوههای بلند زاگرس کشیده شده است . از جمله کوههای بلند خرم آباد می توان به سفید کوه با ارتفاع 2900 متر در غرب ، هشتاد پهلو با ارتفاع 2565 متر درجنوب ، تاف با ارتفاع 2346 متر در جنوب شرق و مخملکوه با ارتفاع 1966 متر درشرق خرم آباد اشاره کرد.در مجموع 23 رودخانه دراستان جریان دارد . از جمله رودخانه های مهم خرم آباد ، کاکارضا و کشکان می باشند که بخش عمده منابع آبی استان از این دو رودخانه تامین می شوند.

مشخصات اقلیمی :

مردم لرستان از نژاد لر و آریایی هستند . گویش غالب مردم این استان لری است . پس از آن لکی و لری بختیاری بیشترین گویش مردم لر می باشند . لری از لهجه های ایرانی است که در لرستان بدان سخن می رانند ، زبان لری خود نیز دارای لهجه های فرعی است و لهجه بختیاری به آن نزدیک است . این لهجه خود دارای ادبیاتی است . مذهب مردم خرم آباد شیعه اثنی عشری است . لرستان مرکزطوایف لر است و عشایر معروف لر عبارتند از : حسنوند ، سگوند ، بیرانوند و پاپی .از اولین ساکنان این منطقه می توان به تمدنهای مادی ، کاسی ، ایلامی و ساسانی اشاره کرد.جمعیت شهرستان خرم آباد در آبان 1385، در حدود 522246 نفر بوده که حدود 1/66 درصد در نقاط شهری و حدود 9/33 در صد درنقاط روستایی سکونت داشته اند و یا غیر ساکن بوده اند.

آثار تاریخی:

فلک الافلاک

قلعه باستانی فلک الافلاک که تاریخ ساخت آن به زمان ساسانیان بر می‌گردد از زمان قاجار به بعد به این نام خوانده می‌شود. فلک الافلاک بر فراز تپه‌ای دربلندترین نقطه شهر خرم آباد واقع شده‌است.نام قدیم آن دژ شاپورخواست بوده وبنای آن به دورهٔ ساسانیان می‌رسد این قلعه اکنون دارای ۶ برج است ولی درگذشته دارای ۱۲ برج بوده و به همین سبب به دوازده برجی نیزمعروف است.درقسمت شمالی زیر قلعه چشمه‌ای بنام گلستان جاری است ولی آب موردنیاز خود قلعه ازچاهی به عمق ۴۰ متر که درمیان قلعه وجود دارد تامین می‌شود.قلعه فلک الافلاک بر شهر خرم آباد کاملاً مشرف است و مساحت آن درحدود ۵۳۰۰ متر مربع است.فضای داخل آن به چهار تالار نسبتا بزرگ حول دوحیاط وتعدادی تالار واتاق تقسیم شده‌است.این بنا در عهد فتحعلیشاه قاجار مرمت گردیده و برج مرتفعی بدان افزوده شده و از آن پس فلک الافلاک خوانده شده‌است.

مناره آجری

این مناره در جنوب شهر ، در کنار منطقه مسکونی موسوم به قاضی آباد واقع شده‌است . مناره آجری دارای 99 پله به صورت مدور است که تا بالای مناره ادامه دارند . در بعضی کتب ، موارد استفاده مناره را هدایت کاروان‌ها و نگهبانی ذکر کرده‌اند .

سنگ نبشته

این سنگ نبشته که خط کوفی بر روی آن حک شده‌است در قسمت جنوبی شهر خرم آباد قرار دارد این سنگ بصورت یک مربع تراشیده است و در روی آن راجع به سند مالکیت چرای دامهای موجود در آن زمان حک شده‌است. این سنگ نبشته به گونه‌ای ساخته شده‌است که چهار گوشه آن به سوی آثار باستانی پل شکسته ، مناره آجری ، فلک الافلاک و حوض موسی نشانه رفته‌است.این سنگ ریشه در کوه دارد و در چند سال اخیر به علت توسعه بلوار شریعتی خرم‌آباد برش داده و جابجا شده‌است.

پل شکسته

پل شکسته به یادگار مانده ازدوران ساسانیان است. این پل هم اکنون ویرانه‌ای بیش نیست که درجنوب غربی خرم آباد قراردارد ودرگذشته قسمت‌های غربی لرستان را به خرم آباد وازآنجا به خوزستان متصل می‌کرده‌است این پل در زمان خود از شاه کارهای معماری به حساب می‌آمده ودارای ۲۸ طاق یا دهانه بوده‌است اما امروز تنها ۶ طاق آن به جای مانده‌است.پل شاپوری در راستای غربی -شرقی باارتفاع ۱۶ متر ساخته شده‌است ودردهانه پرطاق موج شکنهایی لوزی شکل برای کاهش تخریب سیل تعبیه شده‌است.

گرداب سنگی

گرداب سنگی بنایی مدور متشکل از یک دیواره عظیم سنگی که بصورت مدور دور تا دو چشمه‌ای فصلی احداث گردیده‌است. قطر این بنا ۱۸ متر با محیط ۲۵۶ متر مربع با پنهای ۳ متر و بلندی آن تا کف چشمه ۱۸ متر است. این بنا دارای دریچه‌ای به ابعاد ۹۰×۱۶۰ برای هدایت آب آشامیدنی و توزیع آن در سطح شهر شاپورخواست، مشروب نمودن اراضی و بهره برداری از آسیاب‌های آبی بوده‌است. مواد و مصالح آن از سنگهای لاشه همراه ملات ساروج ، آهک و گچ می‌باشد که در ساختمان پل شاپوری وخرابه‌های شهر شاپورخواست نیز مشاهده شده‌است.

جمعیت:

جمعیت شهر خرم‌آباد طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۳۸۱٬۸۰۴ نفر و جمعیت شهرستان خرم‌آباد برابر با ۵۲۱٬۹۶۴ نفر می‌باشد.